DZIAŁANIE ALKOHOLU NA UKŁAD NERWOWY – STAN UPOJENIA ALKOHOLEM

Druga faza upojenia, czyli upojenie średniego stopnia (1,5—2,0—2,5 alkoholu we krwi) charakteryzuje się narastaniem uprzednio omówionych zaburzeń. W tym okresie objawy upicia stają się już dostrzegalne dla otoczenia. Znamiennym objawem tej fazy jest pojawienie się i stopniowe nasilenie zaburzeń przytomności. Nietrzeźwemu wydaje się, że czas upływa szybciej; pijany nie dostrzega niektórych zachodzących wydarzeń, z pewnym trudem orientuje się w zmieniających się sytuacjach. Te zaburzenia orientacji można stwierdzić, wypytując badanych — po wytrzeźwieniu — o dokładny przebieg minionych wydarzeń; okaże się wówczas, że wspomnienia ich są nieprecyzyjne, niezgodne z chronologicznym .porządkiem wydarzeń, a nieraz nawet jedynie fragmentaryczne. W drugiej fazie upojenia występuje znaczne upośledzenie zdolności koncentrowania uwagi na jednym przedmiocie, a jednocześnie przyspieszenie toku myślenia i podniecenie ruchowe; stąd zachowanie się nietrzeźwego jest chaotyczne, jakby niecelowe, a jego wypowiedzi również odznaczają się prymitywizmem i chaotycznością. Pojawiają się zaburzenia równowagi, zataczania, ruchy stają się niezręczne, kanciaste, nadmiernie zamaszyste. Mowa staje się mniej wyraźna, niekiedy bełkotliwa. Narasta euforia, nastrój nietrzeźwego odpowiada na ogół znacznie nasilonej wesołości i rozbawieniu, jednakże w tym okresie jest on bardzo zmienny: nawet nieznaczne bodźce mogą gwałtownie zmieniać nastrój pijanego i przeprowadzać go ze stanu burzliwej wesołości w stan np. wściekłości, za chwilę znów w stan rozrzewnienia, płaczliwości itd. Przy upojeniu średniego stopnia krytycyzm i samokrytycyzm nietrzeźwego są już wyraźnie osłabione. Instynkty i popędy wyraźnie zaczynają kierować postępowaniem zatrutego. W tym właśnie okresie jest on skłonny do natychmiastowego realizowania pierwszego pomysłu, który przyjdzie mu do głowy (np. słynne kradzieże samochodów, dokonywane przez pijanych, którzy „chcieli się tylko przejechać”). Zaczepiony — nietrzeźwy rwie się do bójki lub ordynarnie wymyśla. Staje się napastliwy wobec kobiet. W tej fazie upojenia zanik krytycyzmu powoduje, że nietrzeźwy wyjawia tajemnice — osobiste lub służbowe — których w innych okolicznościach nie zwierzyłby nikomu (ulubioną metodą agentów wywiadu jest upicie informatora). Dowodem narkotycznego działania alkoholu jest pojawiające się w tej fazie upojenia obniżenie wrażliwości na ból. Oczywiście, wszystkie funkcje narządów zmysłów (wzroku, słuchu, węchu, smaku, czucia, równowagi) ulegają dalszemu zahamowaniu.

W tym okresie w zachowaniu nietrzeźwego dominują objawy pobudzenia ruchowego i psychicznego oraz narastające zaburzenia koordynacji pomiędzy poszczególnymi sprawnościami ustroju. Objawy te są wywołane narastającym procesem hamowania czynności kory mózgowej i odhamowaniem ośrodków podkorowych, które uzyskują przewagę.

Gdy stężenie alkoholu we krwi wzrośnie ponad 2,5‰, pojawia się trzecia faza upojenia — upojenie ciężkie, zwane też narkotycznym lub toksycznym. Hamowanie przez alkohol coraz to niższych ośrodków-nerwowych — m. in. podkorowych i pnia mózgu — powoduje dalsze pogłębianie się zaburzeń przytomności. Całkowicie zanika zdolność do orientowania się w czasie, miejscu i otoczeniu, zdolność do analizy sytuacji. Mowa jest bełkotliwa, wypowiedzi składają się ze strzępów zdań, nie posiadających logicznego związku pomiędzy sobą. Zatruty nie jest zdolny do wykonania nawet najprostszych czynności, w końcu przewraca się i zasypia.

W stanie tym grożą pijanemu liczne niebezpieczeństwa: może u niego dojść do zahamowania akcji serca i oddechu, może on nabawić się ciężkich odmrożeń (wzmożona utrata ciepła!), zachłyśnięcie może spowodować zapalenie płuc. Na granicy pomiędzy stanem średniego a ciężkiego upojenia oraz w przebiegu trzeciej fazy upojenia może dojść do wymiotów, będących obronną reakcją organizmu przed narastającym zatruciem.

W miarę usuwania alkoholu z organizmu (poprzez spalanie i wydalanie) maleje narkotyczny wpływ alkoholu na komórki układu nerwowego. Gdy wpływ ten całkowicie ustanie, stają się odczuwalne skutki zwichnięcia przemiany materii w komórkach oraz ujawnia się działanie tzw. „niedopałków” alkoholu, czyli nie spalonych jeszcze produktów jego przemiany. Występuje szczególny stan ogólnego „rozbicia”, trwający przez kilka lub kilkanaście godzin, a niekiedy nawet ponad dobę. Stan ten połączony jest z osłabieniem, bólami i zawrotami głowy, nudnościami i wymiotami, bólami w jamie brzusznej, odrazą do jedzenia, niesmakiem w ustach, nadmiernym pragnieniem, rozdrażnieniem psychicznym. W okresie trwania tych zaburzeń nadal stwierdza się powoli ustępujące zakłócenia czynności narządów zmysłów oraz upośledzenie czynności ruchowej — takie, jak występujące pod wpływem nieznacznych dawek alkoholu. Stan ten zwany jest popularnie „kociokwikiem” (z niemieckiego „katzenjammer”) lub „kacem”. Staropolskie określenie tego stanu „pochmiel”, niesłusznie uważane dziś za rusycyzm powinno zastąpić posiadający humorystyczne zabarwienie „kociokwik”. Opisane zaburzenia ustępują samoistnie, jednakże przykre objawy można usunąć przez wypicie następnej dawki alkoholu, a więc przez spowodowanie ponownej narkozy komórek nerwowych. Ta możność usuwania skutków „przepicia” przez powtórne picie odgrywa w niektórych przypadkach istotną rolę w powstawaniu nałogu alkoholowego.

Przytaczamy tabelę diagnostyczną, ilustrującą współzależność pomiędzy poziomem alkoholu we krwi a stopniem upojenia i nasileniem objawów:

‰ – promile Stopień upojenia i nasilenie objawów
0,00 Brak alkoholu we krwi.
0,01-0,2 Fizjologiczny poziom alkoholu we krwi. Brak działania alkoholu.
0,2 – 0,5 Nieznaczne, „progowe” działanie alkoholu, przede wszystkim na osoby nie przyzwyczajone. Brak zewnętrznych objawów upojenia.
0,5 – 1,0 Lekkie działanie alkoholu na wszystkich ludzi, i we wszystkich warunkach. Zewnętrzne objawy upojenia u niewielkiej liczby osób.
1,0 – 1,5 Wyraźne działanie alkoholu. Zewnętrzne objawy nie u wszystkich osób.
1,5 – 2,0 Średnio nasilone działanie alkoholu. Zewnętrzne objawy u większości osób.
2,0 – 3,0 Silne działanie alkoholu. Dla nie przyzwyczajonych — stężenie toksyczne. Zewnętrzne objawy prawie u wszystkich osób.
3,0 – 4,0 Bardzo silne działanie alkoholu, ciężkie upojenie. U większości osób stan śpiączkowy. W znacznym odsetku przypadków przy tym stężeniu występuje śmierć. Zewnętrzne objawy u wszystkich osób i we wszystkich warunkach.
4,0 – 5,0 Śpiączka alkoholowa. Dla większości osób stężenie śmiertelne.
5,0 – 6,0 Stężenie bezwzględnie śmiertelne. U niewielkiej ilości osób, niezwykle przyzwyczajonych do alkoholu, w wyjątkowych przypadkach stężenie śmiertelne wynosi 7,0 ‰.